هر چند عمر کوتاه جورج اورول به او مجال نداد تا با ذهن درخشانش بیش از این در دنیا شگفتی بیافریند اما همین دو اثر «قلعه حیوانات» و «1984» کافی بود تا کتب این نویسنده پس از هفتدهه هرسال با تیراژ بالا منتشر شود.
پیشتر روزنامه سازندگی در سرمقاله پرونده «برادر بزرگ زنده است» به دو پیشگویی پیامبرانه اورول برای عصر امروز پرداخت. اولی اشاره به اینکه کمونیسم و توتالیتاریسم جهان را فرامیگیرد هرچند که با تحولات دهه90 و فروپاشی شوروی و بلوک شرق، کمونیسم به پایان رسید اما این هیولا در ذهن روشنفکران و عوام زنده ماند.
پیشگویی مهم دوم که موضوع این مطلب نیز می باشد و با توجه به اوضاع جهان امروز واقعیت بیشتری یافت، استیلای تکنولوژی برساحت خصوصی بشر میباشد. در 1984 حکایت ساختاری هوشمند بود که میتوانست اعضای جامعه را برده خود سازد. هرمی که در راس آن برادر بزرگ قرار داشت و از طریق صفحههای سخنگو (telescreen) هم مردم را تحت نظر داشتند و هم برای تبلیغات سیاسی از آن بهره می بردند و با نگاه به جایگاه #تکنولوژی و #رسانه در دنیای امروز، کارکرد بلوغیافته آن در دنیایی است که اورول روایت می کرد.
چرا راه دور برویم. همین هفته گذشته اپلیکیشن فیس اپ بصورت گسترده و ناگهانی در جهان فراگیر شد و از سلبریتی ها و سیاستمداران گرفته تا مردم عادی آن را در گوشیهای خود نصب کرند تا پیریشان را ببینند! که درنهایت سازنده آن اعلام کرد که نام و تصاویر ۱۵۰ میلیون نفر در سرورهای این برنامه موجود است. نکته مهم در این ماجرا سیطره نامحمودی است که این اپلیکیشنها در کنار غولهایی همچون فیس بوک، اینستاگرام، گوگل و... بر اطلاعات خصوصی و ریزترین تمایلات و نیازهای ما زده اند و نکته اصلی بیتوجه بودن مردم به در دسترس قرارگرفتن اطلاعات و محتوای گوشیهایشان آن هم با تایید خودشان است.
در نوزده هشتادوچهار؛ تلویزیونی بود که رفتار و کردار اعضای جامعه را کنترل میکرد اما امروز این خود انسانها هستند که از سطحیترین تا مهمترین دادههایشان را با دستان خود تقدیم افراد ناشناس میکنند. تنها کافی است یک پویشی در قالب فان یا سرگرمی بصورت اپیدمیوار در شبکههای اجتماعی فراگیر شود و شاید در وهله اول فکرکنیم فرستادن یک عکس مگر چه تهدیدی برای ما ایجاد می کند اما این همان خوراک مورد نیاز سناریونویسان پشت پرده رسانه و تکنولوژی است که اهداف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود را به قصد تاثیرگذاری بر جوامع پیریزی کنند.
تهدیدات_تکنولوژی در کنار مزایای بسیاری که دارد باید مورد توجه قرار گیرد. تهدیداتی که بعنوان مثال به ماهرانه ترین شکل در مینی سریال آینه سیاه (BlackMirror) نمایش داده میشود و نویسنده آن با طرح این سوال میگوید: «اگر تکنولوژی مخدر است و انسان را نشئه می کند پس دقیقا اثرات جانبی این ماده مخدر چیست؟ آینه سیاه همان چیزی که شما روی هر دیوار، هر میز، کف هر دست، صفحه نمایش سرد و براق تلویزیون، مونیتور و گوشی های هوشمند میبینید.»
تهدید دیگر رشد فیک نیوز و ابزارهای دروغ پراکنی نوین رسانهای که به قصد تحریف اخبار، فریب افکارعمومی، بیاخلاقی و تکه تکه کردن حقیقت که به شبکههای اجتماعی شکل توتالیتارتر از تلویزیون بخشیدهاند و از مهندسی انتخابات گرفته تا برپایی جنگها تاثیر میگذارند و بجای آگاهی، جهل میپراکنند دقیقا شکل آئین های نفرت پراکنی برادر بزرگ در 1984.
سبک زندگی که در روایت اورول تمام زوایای مردمش زیر نظر دوربین مدار بسته قرار داشت امروز آنقدر اسناد و روشهای متفاوتی از دزدی، شنود و نظارت کاربران توسط حکومتها منتشر میشود به مانند ماجرای اسنودن یا تاثیری که فیسبوک در پیروزی دونالد ترامپ نهاد، کارکرد بردهدارانه تکنولوژی را به اثبات میرساند که کاربران حتی بدون آنکه خود متوجه باشند به سوی اهداف مدنظر صاحبان این ابزارها سوق داده میشوند.
ایمان رنجکش - مرداد 1398